PAŃSTWO

76. rocznica obrony Grodna
18 września 2015

76. rocznica obrony Grodna

W dniach 20 – 22 września przypada 76. rocznica obrony Grodna przed natarciem wojsk sowieckich. Fundacja Lelewela od 2014 r. realizuje projekt "Grodno 1939", mający na celu przypomnienie polskiemu społeczeństwu dramatycznych wydarzeń związanych z agresją ZSRR na Polskę 17 września 1939 r., zwłaszcza na przykładzie obrony Grodna i Kresów Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej.

Grodno, miasto ostatniego, zwołanego na żądanie państw zaborczych, Sejmu I Rzeczpospolitej, na którym przedstawiciele szlachty zalegalizowali II rozbiór Polski. Miasto, w którym przez ponad połowę swojego życia tworzyła Eliza Orzeszkowa. Miasto położone nad Niemnem, gdzie 20 września 1920 r. rozpoczęła się ostatnia bitwa wojny polsko-bolszewickiej, zakończona wycofaniem wrogich wojsk. Miasto jednego z najliczniejszych garnizonów Wojska Polskiego w okresie Dwudziestolecia Międzywojennego.

Już 1 września 1939 r., w wyniku nalotu niemieckich bombowców na Grodno, została zniszczona znacząca część uzbrojenia miasta. W związku z sierpniową mobilizacją i odesłaniem żołnierzy na front zachodni oraz oddelegowaniem pozostałych oddziałów do obrony Lwowa, Grodno zostało pozostawione praktycznie samo sobie. Odpowiedzialnymi za organizację obrony miasta przed niespodziewaną inwazją wojsk sowieckich, byli major Benedykt Serafin i wiceprezydent miasta Roman Sawicki.

Jak czytamy w tekście Czesława Grzelaka Obrona Wilna i Grodna w 1939 roku na łamach strony projektu Grodno 1939, ok. 2,5 tysiąca ludzi: żołnierzy, ale także harcerzy, uczniów, urzędników państwowych pod bronią (karabiny, karabiny maszynowe, dwa działa przeciwlotnicze) 20 września przeciwstawiło się natarciu Korpusu Pancernego, Korpusu Kawalerii i Brygadzie Czołgów Ciężkich ZSRR. 

Miasto broniło się do 22 września.

„Grodno było jedynym polskim miastem na terytorium przyznanym Związkowi Sowieckiemu tajnym protokołem z 23 sierpnia 1939 r., które tak długo opierało się regularnym jednostkom Armii Czerwonej. Za swą bohaterską postawę zapłaciło dużą daninę krwi w rannych i poległych mieszkańcach tego przepięknego grodu. To jednak można zrozumieć, gdyż każda walka niesie ofiary. Trudno jednak zrozumieć okrutny mord, jaki popełniono na schwytanych obrońcach miasta: podchorążych, ochotnikach a nawet ludności cywilnej. Według relacji świadków, w dniach 21 i 22 września w Grodnie rozstrzelano około 300 obrońców i mieszkańców miasta (w tym również kilkunastoletnich chłopców). Część obrońców miasta została rozstrzelana na miejscu walki, jak na przykład obrońcy Pohulanki (kombrig Rozanow przyznał w meldunku, że rozstrzelano 29 oficerów) czy kilkunastu policjantów biorących udział w obronie koszar 81 pułku piechoty.„

Projekt Grodno 1939 to nie tylko miejsce publikacji opracowań dotyczących obrony Grodna, lecz także Wilna oraz bitwy pod Kodziowcami. Na stronie projektu można zapoznać się z relacjami uczestników tamtych wydarzeń. Jeden z nich, Kazimierz Boliński, uczestnik wydarzeń w Wilnie, tak wspominał 18 września na cmentarzu wojskowym na Rossie:

„Kapitan Bohatyrewicz odczytał nam głośno artykuł wstępny Stanisława Cata-Mackiewicza z ostatniego, jak się okazało, 237 numeru dziennika „Słowo”, znanego w całej Polsce:

W dniu wczorajszym, w niedzielę 17 września, wojska sowieckie przekroczyły granicę […] Nie wiemy, jakie stanowisko zajmie rząd litewski […] Wilno będzie się bronić […] Możemy być pewni ostatecznego zwycięstwa […] Boże, dopomóż w słusznej walce i zmiłuj się nad Wilnem.

Późnym wieczorem z daleka ze wschodu słychać było wystrzały armatnie. A tu panowała cisza. Przybył goniec na rowerze. Rozprowadzający wartę sierżant Harciarek pomaszerował ze mną i Jasiem Turkiem na kolejną zmianę. Niedługo trwaliśmy na tej ostatniej warcie honorowej przy Sercu Komendanta. Kapitan Bohatyrewicz stanął przed płytą wraz z całą wyprężoną na baczność drużyną i zakomenderował:

– Ostatnia warta honorowa przy grobie serca marszałka Piłsudskiego i jego matki, do szeregu wstąp!”

Fundacja Lelewela w 2014 r., wspólnie z firmą LunarSix i przy udziale Związku Polaków na Białorusi wyprodukowała film „Krew na bruku. Grodno 1939”, którego poruszający zwiastun można obejrzeć tutaj.
Film ten będzie można obejrzeć w ramach Festiwalu Niezłomni, Niepokorni, Wyklęci - w czwartek 24.09, w godz. 11:30 – 11:55 w SALI „KINO MORSKIE OKO” w Gdyni. 

W dalszych planach fundacji są m.in. produkcja dokumentu fabularyzowanego, osnutego na losach 9 pułku strzelców konnych z Grajewa, który we wrześniu 1939 r. walczył z Niemcami i Sowietami, a potem działał w partyzantce oraz produkcja filmu fabularnego na 80. rocznicę obrony Grodna.

 

 Grodno http://grodno1939.pl/

Grodno [grodno1939.pl ]

        Cmentarz na Rossie

Cmentarz na Rossie [grodno1939.pl ]

Opracowanie i cytaty na podstawie treści zamieszczonych na stronie www.grodno1939.pl 
Zdjęcia: www.grodno1939.pl 

mr

twitterfacebookwykopKontakt e-mail
 
NEWSLETTER

Podając swój adres e-mail, wyrażasz zgodę na otrzymywanie informacji od WEI.