Państwo i Prawo
Raport WEI: Finanse w pandemii. Droga wyjścia
25.02.2021

Chroniczny deficyt finansów publicznych jest jednym z głównych problemów gospodarczych Polski. Celem niniejszego raportu jest przedstawienie optymalnej drogi wyjścia z tego deficytu.

 

Kryzys, jaki wybuchł w następstwie pandemii koronawirusa, obnażył słabości finansów publicznych. Te słabości wynikają jednak z błędów wcześniej prowadzonej polityki, były znane od dawna i mogły zostać uzdrowione, jednak polski rząd nie wykorzystał dobrej koniunktury, by to zrobić. Według długoterminowych prognoz, aby utrzymać relację długu do PKB na obecnym poziomie, do 2060 r. Polska będzie musiała podnieść podatki aż o 14% potencjalnego PKB, co stanowi drugi najgorszy wynik w OECD. Konsolidacja fiskalna pozwoliłaby zabezpieczyć się przed skutkami kolejnego kryzysu w przyszłości, dałaby polskiemu rządowi znacznie większe pole do działania antykryzysowego w przyszłości i byłaby korzystna dla rozwoju.

Według obiegowych opinii konsolidacja fiskalna może zdusić wzrost gospodarczy w krótkim okresie, badania naukowe jednak przeczą tej tezie. Według nich konsolidacja fiskalna może usunąć niepewność i pobudzić popyt poprzez to, że konsumenci, a zwłaszcza inwestorzy, będą bardziej optymistycznie patrzeć w przyszłość. Jest to szczególnie ważne w obliczu spadku inwestycji w Polsce w ostatnim czasie do najniższego poziomu od 26 lat. Aby konsolidacja fiskalna była skuteczna, trwała i korzystna dla wzrostu gospodarczego musi ona być wiarygodna i opierać się na cięciu wydatków publicznych, a nie na podwyżce podatków.

Rząd powinien jak najszybciej przedstawić wiarygodny plan takiej konsolidacji i zacząć go realizować. Jej niezbędną wysokość wyznacza deficyt strukturalny, który wynosi obecnie ok. 90 mld zł. Oszczędności takiego rzędu należy szukać tam, gdzie będzie to miało najkorzystniejszy wpływ na gospodarkę, czyli przede wszystkim w wydatkach socjalnych i bieżących. Jest to tym bardziej zasadne, że od 2015 r. wydatki na świadczenia socjalne wzrosły u nas najbardziej (po Litwie), podczas gdy w 22-óch krajach unijnych spadły lub nie zmieniły się. Wśród krajów Europy Śr.-Wsch. Polska ma obecnie najwyższe (po Słowacji) wydatki na świadczenia socjalne i inne transfery bieżące. Obniżenie ich tylko do poziomu mediany (relacji do PKB) dla tej grupy krajów dałoby ok. 91 mld zł oszczędności. Warto jednak również przeanalizować sensowność inwestycji publicznych i zrezygnować z tych, które budzą największe wątpliwości.

Konsolidacji fiskalnej powinien towarzyszyć szeroki front reform w obszarze pozafiskalnym, które by ją wspierały. Aby tak się stało, należy wprowadzić szeroko zakrojoną deregulację i liberalizację. Postuluję więc przyjęcie w każdej gałęzi gospodarki rozwiązań z kraju unijnego, który ma w danym obszarze regulacje najbardziej przyjazne przedsiębiorczości. Polskiemu rządowi powinien przyświecać cel, by Polska stała się najbardziej przyjaznym dla przedsiębiorczości krajem Unii Europejskiej.

Autorem raportu jest Marek Radzikowski – doktor ekonomii, adiunkt w Instytucie Rozwoju Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej i członkiem Towarzystwa Ekonomistów Polskich.

Link do raportu