Gospodarka
Zatrzymać przemyt
15.07.2015

Gównym celem programu „Zatrzymać przemyt” jest zwracanie uwagi i monitorowanie pracy polskiego rządu na zagrożenia związane z szarą strefą (m.in. poprzez organizację konferencji, akcje bilboardowe, publikację raportów). W ramach akcji w lipcu ub.r. ukazała się publikacja „Szara strefa wyrobów tytoniowych w latach 2011 – 2014. Nowe trendy i zagrożenia”, który przestrzega, że szara wyrobów tytoniowych w Polsce wynosi już 25%, i jeśli rząd nie podejmie energicznych działań, może szybko wzrosnąć do 40%.

Polska stanowi wschodnią rubież Unii Europejskiej, mając z sąsiadami spoza UE łącznie 1160 km granicy lądowej. Najdłuższy odcinek to granica z Ukrainą o długości 535 km. Polska graniczy również Białorusią (418 km) i Rosją (210 km – z Obwodem Kaliningradzkim). Do tego dochodzi jeszcze 440 km granicy morskiej, nad Morzem Bałtyckim, który jest de facto wewnętrzny akwenem UE (leży nad nim 8 państw członkowskich i Rosja). Ochrona tak długiej granicy jest dla polskiej dużym wyzwaniem.

Wiodącą formacją w zakresie zwalczania przemytu jest Służba Celna, podległa Ministerstwu Finansów. Celnicy od lat zapewniają, że kontrola i zwalczania nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi należy do priorytetowych obszarów działania. W 2009 r. opracowano „Strategię działania Służby Celnej w zakresie zwalczania przemytu i nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi na lata 2009-2011”, w której jako dwa cele strategiczne wymieniono: ograniczenie podaży na rynku krajowym wyrobów tytoniowych pochodzących z nielegalnych źródeł, przeciwdziałanie przemytowi wyrobów tytoniowych przez terytorium Polski, jako kraju tranzytowego, do innych krajów UE. W ocenie Służby Celnej, „w okresie obowiązywania strategii (lata 2009-2011) nie zaobserwowano wzrostu procentowego udziału wyrobów pochodzących z nielegalnych źródeł w krajowym rynku tytoniowym”. W 2011 r. (dane po dziesięciu miesiącach), według Raportu KPMG, zleconego przez SC, udział faktyczny udział nielegalnych papierosów w rynku wynosił 10,6%, wobec prognozowanych 15%. Sukces to wynik intensywnych działań celników. Gdyby nie to, to według oceny zagrożeń, dokonanej przez Ministerstwo Finansów w 2009 r. (w oparciu o szacunki dotyczące skutków nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi przygotowane przez organizacje międzynarodowe), bez zdecydowanej reakcji ze strony Służby Celnej w 2014 r. szara strefa mogłaby osiągnąć poziom 22 %, a szacunkowe straty dla budżetu przekroczy ć 3,3 mld zł. Dokument z 2009 r. doczekał się kontynuacji. Obecnie obowiązuje „Strategia działania Służby Celnej w zakresie zwalczania przemytu i nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi na lata 2012-2015”. Zmodyfikowane cele to: ograniczenie podaży na rynku krajowym wyrobów tytoniowych pochodzących z nielegalnych źródeł ze szczególnym uwzględnieniem wytwarzania tych wyrobów w „szarej strefie” oraz ograniczanie wielkości tranzytu nielegalnych wyrobów tytoniowych przez terytorium Polski na rynki innych państw UE.

Jej efekty, trudno uznać za zadowalające. Liczba ujawnień spadała z roku na rok – w 2013 r. zatrzymano 500 mln sztuk papierosów, wobec 691 mln sztuk w 2011 r. Rósł też udział szarej strefy. Potwierdzenie można znaleźć „Strategicznym Planie Kontroli na 2014 rok”, przygotowanych przez Ministerstwo Finansów i Służbę Celną, które w straty budżetu z tytułu niepobranej akcyzy na papierosy szacowały na poziomie 2,7 mld zł (a dla tytoniu do palenia, cygar i cygaretek na 1,9 mld zł). Dane dotyczące legalnej sprzedaży papierosów wskazują, że spadki sprzedaży legalnych opodatkowanych wyrobów stopniowo wyhamowują. O ile w l. 2013-2014 w siedmiu na osiem kwartałach spadki przekraczały 10% licząc r/r (rekord padł w II kwartale 2013 r. gdy sprzedaż r/r zmniejszyła się o -13,8%), to I kwartale br. regres wyniósł -6,7%. A w kwietniu zmniejszył się do -1% (do -5,3% po czterech miesiącach), co jest najlepszym wynikiem od lutego 2012 r. (wtedy sprzedaż w ujęciu rocznym spadła o -0,2%). W 2015 r. tempo spadku sprzedaży wyhamowuje, mimo niższej bazy, spowodowanej dramatycznymi spadkami sprzedaży w l. 2013-2014, kiedy legalny rynek skurczył się (w porównaniu do 2012 r.) o 19,5% do 41,9 mld sztuk. Jeśli w I kwartale 2013 r. sprzedaż spadła o 1,4 mld sztuk, to w I kwartale 2015 r. ubytek wyniósł 0,7 mld sztuk, a więc był dwukrotnie mniejszy. Jest to efekt niższych podwyżek cen papierosów, spowodowanych niepodniesieniem stawek akcyzy przez MF (zastosowano tylko mechanizm minimalnej akcyzy), i bardziej agresywnych działań Służby Celnej (kontrole na bazarach), co spowodowało mniejszą dostępność i wzrost cen wyrobów z szarej strefy.

Należy pamiętać, że od 1 lipca b. ma wejść w życie nowelizacja ustawy o podatku akcyzowym, która przewiduje m.in. wprowadzenie regulacji wobec pośredniczących podmiotów tytoniowych, które przyczynią się do skutecznego zwalczania przestępczości obrocie suszem tytoniowym. Te działania powinny skutecznie ograniczyć szarą strefę. Niewykluczone, że jeśli w miesiącach letnich nastąpi dalsza poprawa sprzedaży legalnych opodatkowanych wyrobów, to ostateczny wynik będzie zbliżony do ubiegłorocznego.

PODSUMOWANIE:

Wychodzi na to, że miks konsekwentnego, przez co skutecznego zwalczania szarej strefy poprzez działania operacyjne oraz niskie podwyżki podatku akcyzowego najwyraźniej działa, bo spadki sprzedaży wyhamowują. Należy przyspieszyć prace nad nowelizacją ustawy o podatku akcyzowym, bo to pomoże jeszcze bardziej ustabilizować sytuację. Warto także wprowadzić kolejne regulacje, np. kontrolę upraw, co powinno jeszcze bardziej ograniczyć szarą strefę z korzyścią dla budżetu

Pomimo poprawy wykrywalności prób przemytu – czego przejawem jest wzrost wolumenu zatrzymanych papierosów, wzrósł (nieznacznie, bo o 0,1 pkt do 6,6 mld sztuk) wolumen papierosów. Biorąc pod uwagę wzrost atrakcyjności przemytu dla Rosjan i Ukraińców, po dewaluacji ich walut, i w wyniku kryzysu gospodarczego ich krajów, Służba Celna powinna więc jeszcze bardziej zintensyfikować działania kontrolne na granicach.

Wysoki, bo 30-proc. udział papierosów z przemytu w woj. mazowiecki, powinien skłonić celników do bardziej systematycznych działań operacyjnych na bazarach, i ich okolicach.

Fot. na lic. CC2.0/aut. az/flickr.com